[58] สำรวจภัยบทที่ 9 - ระบบสนับสนุนการผลิต (Utilities) : สารเคมี (Chemicals)

สารเคมีที่ใช้ในการผลิตมีหลากหลายวัตถุประสงค์ ทั้งใช้เป็นส่วนผสมผลิตสินค้าโดยตรง ใช้ในระบบต่างๆ เช่น บำบัดน้ำเสีย ผลิตน้ำดี บำรุงรักษา ทำความสะอาด และอีกอ่นๆ อีกมากมาย แต่ไม่ว่าจะเป็นสารเคมีส่วนไหน ส่งที่สำคัญที่สุดในมุมมองของความเสี่ยงภัย ก็ได้แก่เรื่อง การจัดเก็บ การเคลื่อนย้าย การจัดการกรณีฉุกเฉิน และความปลอดภัยจากการใช้งาน

ไม่ใช่เรื่องใหม่ครับ ถ้าหันมามองใกล้ตัวก็จะเห็นเรื่องเหล่านี้อยู่รอบตัว ตัวอย่างเช่น

• เอกสารความปลอดภัยสารเคมี (Safety Data Sheet) ที่มีทุกเรื่องที่กล่าวข้างต้น
• การขึ้นทะเบียนสารเคมีอันตรายที่ใช้ในโรงงาน ก็เพื่อเรื่องการควบคุมและความปลอดภัย
• การขึ้นทะเบียนผู้ดูแลและใช้สารเคมี
• แผนฉุกเฉินกรณีสาารเคมีรั่วไหล และการซ้อมแผนประจำปี
• การขึ้นทะเบียนผู้นำเข้าและส่งออกสารเคมี
• การขึ้นทะเบียนผู้ก่อกำเนิด ครอบครองและขนส่ง ของเสียอันตราย
• และอีกหลายมาตรการที่ทางราชการบ้านเรากำหนดขึ้นมา

ทั้งหลายทั้งปวงนี้ ก็เพื่อความปลอดภัยในการครอบครองและใช้งานสารเคมีอย่างถูกต้อง เหมาะสม และปลอดภัย ไม่ก่อเกิดความเสียหายต่อทั้งผู้ใช้งาน เพื่อนบ้าน และสิ่งแวดล้อม

ตัวอย่างความเสียหายจากการใช้สารเคมีไม่เหมาะสมก็มีอยู่ให้เห็นมากมายครับ เช่น

[56] สำรวจภัยบทที่ 9 - ระบบสนับสนุนการผลิต (Utilities) : ระบบน้ำ (Water supply)

คงจะไม่มีโรงงานหรือแหล่งประกอบการไหนที่จะไม่มีน้ำมาเป็นส่วนเกี่ยวข้อง อย่างน้อยก็สำหรับอุปโภค-บริโภคล่ะครับ

แต่สำหรับแหล่งประกอบการไหนที่ต้องใช้น้ำมาเป็นส่วนสำคัญในการผลิต...การจัดการระบบน้ำที่เพียงพอและนำมาใช้ได้อย่างต่อเนื่องจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

ในการสำรวจภัยเรื่องระบบน้ำ จะมีอยู่ 3 ส่วนหลักๆ คือ

1.) น้ำมาจากไหน - อาจจะเป็นการประปาหรือน้ำบาดาลที่ขุดเจาะเอง เรื่องที่สนใจก็คือน้ำถูกจ่ายมาอย่างต่อเนื่องหรือไม่

2.) จัดเก็บและใช้อย่างไร - เมื่อได้รับน้ำมาแล้ว มีการเตรียมแหล่งกักเก็บน้ำเพียงพอหรือไม่ เช่น เก็บไว้ในถัง ในบ่อ ขุดสระ หรืออะไรก็แล้วแต่ และหลังจากนั้นน้ำถูกจ่ายไปยังจุดใช้งานต่างๆ ได้อย่างไร อาจจะเป็นการปล่อยไปตามท่อด้วยแรงโน้มถ่วงของโลก หรือว่าใช้เครื่องสูบน้ำก็ตามแต่สะดวก มีการบำบัดน้ำสำหรับกระบวนการผลิตหรือไม่ เช่น น้ำ RO, น้ำ Demin

ตรงจุดนี้ เรื่องที่สำคัญก็คือ น้ำที่เก็บมีเพียงพอต่อการใช้แต่ละวันหรือไม่ ถ้าแหล่งน้ำจ่ายน้ำไม่ได้ จะมีน้ำใช้ได้กี่วัน คอขวดในการผลิตน้ำในแต่ละกระบวนการอยู่ตรงไหน มีการออกแบบระบบที่เพียงพอหรือไม่ มีระบบผลิตน้ำสำรองหรือเปล่า...

[54] สำรวจภัยบทที่ 9 - ระบบสนับสนุนการผลิต (Utilities) : ระบบไฟฟ้า (Electrical System) - Loss Prevention

การป้องกันความเสียหาย (Loss Prevention) ของระบบไฟฟ้านั้นสามารถทำได้มากมายหลากหลายรูปแบบ...ยกตัวอย่างเช่น...

• การออกแบบที่ได้มาตรฐาน
• การบำรุงรักษาที่เหมาะสม
• การปรับปรุงระบบให้เหมาะกับการใช้งาน
• ปรับปรุงตามกรณีศึกษาความเสียหายต่างๆ 

เหล่านี้ล้วนเป็นการทำให้เรามั่นใจได้ว่า...เรามีระบบที่ดี...และการบำรุงรักษาที่ดี...เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจจะเกิดขึ้น...

ในการสำรวจภัยก็ไม่สามารถเดินเข้าไปบอกลูกค้าแบบลอยๆ ว่า...ไอ้นั่นไม่ดี...ไอ้นี่ไม่ใช่...ไอ้โน่นไม่ได้มาตรฐาน...ทำไมไม่ทำอย่างนั้น...ทำไมไม่ทำอย่างนี้...ตรงนู้นสกปรกจังเลย...และอื่นๆ อีกมากมายเท่าที่ตาตัวเองเห็นและคิดไปว่าเหล่านั้นคือสิ่งที่ไม่ดี....

การที่จะให้ข้อเสนอแนะได้นั้น...ก็ต้องมีมาตรฐาน...กรณีศึกษาที่น่าเชื่อถือมาอ้างอิง...

[52] สำรวจภัยบทที่ 8 - ระบบรักษาความปลอดภัย (Securities)

ทุกๆ สถานที่ต้องมีระบบนี้..."ระบบรักษาความปลอดภัย (Securities)"...

แต่ใช่ว่าทุกที่จะมีระดับความปลอดภัยที่่มีประสิทธิภาพเท่ากัน...บทความนี้ไม่ได้คาดหวังให้มีเหมือนกันทั้งหมด...แต่คงคาดหวังให้มีอย่าง "เหมาะสม" ในแต่ละธุรกิจ...

ข้อมูลที่สนใจในเรื่องของระบบรักษาความปลอดภัยได้แก่...

• พนักงานรักษาความปลอดภัยมีกี่คน ทำงานกันกี่กะ กะละกี่คน
• พนักงานรักษาความปลอดภัยเป็นของบริษัทเองหรือว่าจ้าง
• ป้อมรักษาการณ์มีกี่จุด ที่ไหนบ้าง
• การตรวจสอบคนเข้า-ออก และการเก็บข้อมูล
• รอบการเดินตรวจพื้นที่ วิธีการตรวจตรา เช่น ลงบันทึก ใช้เครื่องอิเล็กทรอนิกส์
• ประตูเข้าออกเรามีกี่จุด
• มีพื้นที่ที่เป็นจุดบอดหรือไม่
• การอบรมเบื้องต้นของพนักงานรักษาความปลอดภัยเป็นอย่างไร เช่น การสื่อสาร การใช้อุปกรณ์ดับเพลิง

[51] สำรวจภัยบทที่ 7 - พนักงาน (Employees)

"พนักงาน (Employees)" ....

เป็นคนขับเคลื่อนธุรกิจที่สำคัญมากๆ ... ถ้าดูแลกันไม่ดี...ธุรกิจก็จบครับ..

ข้อมูลเรื่องพนักงานที่ต้องสอบถามมีตามนี้ครับ...

• จำนวนพนักงานในแต่ละแผนก (สำนักงาน, ฝ่ายผลิต, แรงงานต่างชาติ, ซ่อมบำรุง, และอื่นๆ)
• การแบ่งกะทำงานและจำนวนพนักงานในแต่ละกะ

ข้อมูลนิดหน่อยครับ..ไม่ยากเกินเก็บกันใช่มั้ยครับ...

มาวิเคราะห์เบื้องหลังที่ซ่อนอยู่....ใครเคยเจอเรื่องเหล่านี้กันบ้างครับ...

[50] สำรวจภัยบทที่ 6 - แผนผังอาคาร (Layout)

"แผนผังอาคาร (Layout)" ทำให้เห็นภาพรวมของอาคารต่างๆ ของบริษัทหรือภัยที่ทำการสำรวจว่ามีการจัดเรียงอาคารอย่างไร มีความสัมพันธ์กันอย่างไร หรือระยะห่างระหว่างอาคารมีมากน้อยแค่ไหน

การพิจารณาความเสี่ยงเรื่องแผนผังอาคาร (Layout) สรุปหลักๆ ได้ดังต่อไปนี้ครับ

1. ความเสี่ยงจากการลุกลามของไฟ - อาคารที่ติดกันหรือมีระยะห่างระหว่างอาคารน้อยเกินไป ซึ่งส่วนใหญ่จะกำหนดที่น้อยกว่า 15 เมตร สำหรับโครงสร้างแบบไม่ติดไฟ หากเกิดเหตุเพลิงไหม้ ไฟอาจจะลุกลามไปยังอาคารข้างเคียงได้ หรือสร้างความเสียหายจากรังสีความร้อนที่แผ่ออกมา....

ดังนั้นระยะห่างที่เพียงพอจึงเป็นเรื่องสำคัญ...แต่ส่วนใหญ่จะแก้ไขได้ยากเพราะเป็นการออกแบบไว้ตั้งแต่เริ่มสร้างอาคาร ดังนั้นสิ่งสำคัญคือ "การจำกัดพื้นที่การลุกลามของไฟ" ให้ได้ ...เช่น ใช้โครงสร้างไม่ติดไฟ ติดตั้งผนังกันไฟ หลีกเลี่ยงการวางวัสดุติดไฟระหว่างอาคารซึ่งสามารถเป็นสะพานไฟลุกลามไปยังอาคารต่างๆ ได้

[48] สำรวจภัยบทที่ 5 - โครงสร้างอาคาร

"โครงสร้างอาคาร"....ในการสำรวจภัยเราจะแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่

1. โครงสร้างแบบ A - ได้แก่ โครงสร้างที่ประกอบด้วยวัสดุติดไฟไม่เกิน 25%

2. โครงสร้างแบบ B - ได้แก่ โครงสร้างที่ประกอบด้วยวัสดุติดไฟไม่เกิน 50%

3. โครงสร้างแบบ C - ได้แก่ โครงสร้างที่ประกอบด้วยวัสดุติดไฟมากกว่า 75%

อาจจะดูไม่ค่อยเหมือนกับมาตรฐานที่ใช้กันทั่วไปที่มีการแบ่งแยกย่อยลงไปอีก...ยิ่งละเอียด ยิ่งดี...ลองดูของ FM Global Data Sheet ที่เค้ารวบรวมมาจากหลายๆ มาตรฐานดูครับ...

Reference: FMDS0101 Fire Safe Building Construction and Materials (April 2012)

การที่ "โครงสร้างอาคาร" ในการสำรวจภัยแบ่งเป็นแค่ 3 กลุ่ม ก็เนื่องจากเราจะพิจารณาถึง "ความสามารถในการป้องกันไฟ"  หรือในทางกลับกันจะพูดว่า "ความสามาถในการลุกลามของไฟ" ก็ได้...

โครงสร้างที่จะนำมาพิจารณานั้น...ก็มีทั้ง

[46] สำรวจภัยบทที่ 4 - ความเสี่ยงจากภัยรอบข้าง (Surroundings Exposures)

เรื่องราวการสำรวจภัยตอนนี้ก็เดินทางมาถึงส่วนสำคัญที่ไปที่ไหนก็มักจะถูกมองข้ามไป...อย่างน้อยก็เท่าที่ผมพบเจอมา..."ความเสี่ยงจากภัยรอบข้าง (Surroundings Exposures)"...

ลองดูปัจจัยเหล่านี้...สำคัญหรือไม่ลองพิจารณาดูครับ....

กรณีศึกษาที่เคยเจอ...ลองดูตัวอย่างเหล่านี้ครับ

[44] สำรวจภัยบทที่ 3 - ทำเลที่ตั้ง

ภาคกลางของประเทศไทยเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำ...น้ำท่วมเกิดขึ้นทุกปี...ใครอยู่แนวพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากก็รับกันไป...แต่ไม่มีให้ใครให้ความสนใจมากนัก...ในอดีต

จนกระทั่งอภิมหาน้ำท่วมใหญ่เมื่อหลายปีก่อน...ผู้คนก็เริ่มให้ความสนใจกับ "ทำเลที่ตั้ง" มากขึ้น...สนใจข้อมูลเรื่องความสูงจากระดับน้ำทะเล (Mean Sea Level - MSL) กันมากขึ้น...

ในทางการสำรววจภัยนั้น เรื่อง "ทำเลที่ตั้ง" เป็นส่วนที่เราจะหาข้อมูลเพื่อโยงไปยังความเสี่ยงในด้านต่างๆ ได้...แบ่งได้เป็น 2 หัวข้อใหญ่ๆ ได้แก่

[42] สำรวจภัยบทที่ 2 - การขนส่งสินค้า

"การขนส่งสินค้า" .... เกี่ยวข้องกับการประเมินความเสี่ยงตรงไหน? ก็แค่ขนส่งสินค้า ไม่น่าจะมีตรงไหนอันตรายเลย...ลองมาดูตัวอย่างเหล่านี้กัน...ว่ากันไปตามขั้นตอนเลยนะครับ

สินค้าแต่ละประเภทก็ต้องการลักษณะการขนส่งและการประเมินความเสี่ยงที่แตกต่างกันไป...แต่จะมีพื้นฐานที่เหมือนกันก็คือ..."รถ" กับ "คน"....ถ้าช่วยกันควบคุมเรื่องนี้ได้..ก็ช่วยลดความเสี่ยงได้เยอะเลยครับ

อาจจะมีอีกหลายกรณีที่ไม่ได้ยกตัวอย่างไว้ในตาราง...แต่เชื่อว่ามีอยู่แน่ๆ...ลองเอามาแบ่งปันประสบการณ์กันได้นะครับ...

[Go to Risk Survey Content]

[41] สำรวจภัยบทที่ 2 - การจัดเก็บสินค้า

เมื่อการผลิตดำเนินมาถึงช่วงสุดท้าย..."การจัดเก็บสินค้า"...ที่ดูจะเป็นเรื่อง่ายๆ หากมองโดยผิวเผิน...แต่จงตระหนักเถอะครับ...นี่คือจุดที่สำคัญไม่แพ้เรื่องใดๆ เลย...

การเริ่มต้นประเมินความเสี่ยงของการจัดเก็บสินค้า ลองดูตัวอย่างตามตารางครับ

การจัดเก็บสินค้านี่แหละ...เป็นจุดที่มักจะมีอุบัติเหตุที่ไม่คาดคิดอยู่เสมอ...ลองดูกรณีเหล่านี้...

[39] สำรวจภัยบทที่ 2 - กระบวนการผลิต ตอนที่ 3...ไม่มีการผลิตแต่เป็นงานบริหารจัดการ

ตัวอย่างงานบริการจัดการประเภทนี้ได้แก่ อาคารสำนักงาน ห้างสรรพสินค้า คอมมิวนิตี้มอลล์ โรงแรม คอนโดมิเนียม เหล่านี้ไม่มีการผลิต แต่ใช้การบริการจัดการเข้ามาดำเนินธุรกิจ

จุดที่เราใช้มาประเมินความเสี่ยงประกอบไปด้วย

1. เวลาที่เปิดให้บริการ - จะเป็นช่วงเวลาที่มีผู้มาใช้บริการเป็นจำนวนมาก ความพร้อมของพนักงานแผนกต่างๆ จึงเป็นเรื่อสำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็น พนักงานขาย พนักงานทำความสะอาด ช่างบำรุงรักษา เจ้าหน้าที่ัรักษาความปลอดภัย ไม่เว้นแต่ผู้บริหารที่ต้องคอยตัดสินใจกรณีฉุกเฉิน

[38] สำรวจภัยบทที่ 2 - กระบวนการผลิต ตอนที่ 2...การผลิตแบบเป็นชุด

"การผลิตแบบเป็นชุด (Batch Process)" เป็นกระบวนการผลิตแบบที่มีการเก็บวัตถุดิบที่อยู่ระหว่างการผลิตเป็นช่วงๆ การผลิตเป็นแบบไม่ต่อเนื่อง สามารถหยุดการผลิตบางจุดได้โดยไม่มีผลกระทบต่อการผลิตทั้งหมดเพราะว่ามีวัตถุดิบเตรียมไว้อยู่แล้ว...เช่น งานแปรรูปเหล็ก การผลิตชิ้นส่วนพลาสติกบางชนิด การตัดเย็บเสื้อผ้า เป็นต้น

และเนื่องจากมีการเก็บวัตถุดิบระหว่างการผลิต...สิ่งที่ตามมาคือการเพิ่มขึ้นของปริมาณของสินค้าเก็บและพื้นที่...ตรงนี้คือจุดสำคัญ เนื่องจาก...

• การน้ำใช้วัตถุดิบ - ถ้าบริหารจัดการไม่ดี ตัวไหนมาทีหลังออกก่อน...ระวังวัตถุดิบเสื่อมคุณภาพเพราะเก็บนานเกินไป
• วัสดุติดไฟ/ไวไฟ - การจัดการพื้นที่สำคัญมากๆ ป้องกันการหกรั่วไหล ห่างไกลจากแหล่งความร้อน

[34] สำรวจภัยบทที่ 2 - ลักษณะการประกอบการ

หลังจากที่สอบถามข้อมูลทั่วไปเรียบร้อยแล้ว หัวข้อมต่อมาที่เราจะพูดถึงกันก็คือ "ลักษณะการประกอบการ" ซึ่งจะมีองค์ประกอบหลักๆ ดังนี้ครับ

[33] สำรวจภัยบทที่ 1 - ข้อมูลเรื่องผลิตภัณฑ์...บอกอะไรเราได้บ้าง

ข้อมูลที่เราสามารถสังเกตได้จากการได้รู้ว่า "ผลิตภัณฑ์" ของภัยที่เราไปสำรวจคืออะไร...เช่น สินค้าพวกพลาสติก โลหะแปรรูป อาหาร ปุ๋ย เป็นต้น....สามารถสังเกตได้ตามนี้ครับ

1. กระบวนการผลิต - สามารถประเมินได้ว่ามีการผลิตคร่าวๆ ยังไง มีจุดไหนอันตรายหรือไม่ มีการผลิตแบบต่อเนื่องหรือเปล่า

2. การจัดเก็บผลิตภัณฑ์ - ต้องมีการระมัดระวังเรื่องอะไรบ้าง เช่น ต้องเก็บในห้องเย็นหรือพื้นที่พิเศษหรือไม่

3. วัตถุดิบ - วัตถุดิบที่นำมาผลิตน่าจะมีอะไรบ้าง มีตัวอันตรายหรือเปล่า จัดเก็บยังไง ถูกส่งไปใช้ในการผลิตแบบไหน เช่น ส่งทางสายพานลำเลียง ใส่ในถังแล้วยกเข้าในสายการผลิต หรือส่งไปตามท่อ เป็นต้น

4. แหล่งจัดหาวัตถุดิบ - ซื้อจากที่ไหน สัดส่วนมากน้อยแค่ไหน ตรงนี้จะสัมพันธ์กับเรื่อง "ความเสียหายทางธุรกิจ" โดยเฉพาะ เนื่องจากว่าสินค้าก็คงผลิตไม่ได้ถ้าไม่สามารถจัดหาวัตถุดิบได้

ข้อมูลพวกนี้เราสามารถประเมินได้เบื้องต้น...ก่อนที่จะลงในายละเอียดในตอนต่อไป

ลองกลับไปดูบริษัทที่ทำอยู่นะครับ...แล้วลองประเมินดู...อาจจะได้จุดสังเกตดีๆ มากขึ้นก็ได้นะครับ

[32] สำรวจภัยบทที่ 1 - "ทำเลที่ตั้ง" นั้น...สำคัญมิใช่น้อย

การสำรวจภัยโพสต์นี้เรายังอยู่กับ "ข้อมูลทั่วไป" ของภัยที่เราสำรวจนะครับ...แต่จะขอขยายความส่วนของ "ทำเลที่ตั้ง" ที่เคยเสนอไปในโพสต์ [29] สำรวจภัยบทที่ 1 - ข้อมูลทั่วไปของภัยเราสำรวจ


ข้อมูล "ทำเลที่ตั้ง" บ่งบอกเราได้ 3 อย่างหลักๆ แต่ว่ามีความสำคัญยิ่งคือ

1. ความเสี่ยงจากภัยรอบข้าง - เคยสังเกตุกันมั้ยครับว่ารอบๆ ภัยที่เราสำรวจ หรือว่าบริษัทที่ทำงานอยู่...มีใครเป็นเพื่อนบ้านบ้าง?...ถ้ายัง...ลองหาข้อมูลต่อไปนี้ครับ...แล้วลองประเมินความเสี่ยงดูว่าอยู่ในระดับไหน

• ภัยรอบข้างทำธุรกิจอะไร?
• มีกระบวนการผลิตไหนที่อันตรายหรือเปล่า?
• มีสารเคมีอันตรายอะไรบ้าง? เก็บไว้ตรงไหน? มีการจัดเก็บดีเพียงพอหรือไม่?
• ระยะห่างระหว่างกันมากน้อยแค่ไหน?
• แนวที่อยู่ติดกับรั้วของเราเค้าจัดเก็บอะไร? เช่น วัสดุติดไฟ ไวไฟ อาคารผ้าใบเก็บสินค้าชั่วคราว เป็นต้น
• ...ใครคิดต่อยอดได้อีกก็เยี่ยมเลยครับ...

[30] สำรวจภัยบทที่ 1 - ข้อมูลทั่วไป: ถ้าไม่เคยไปสำรวจภัยแบบนี้ล่ะ? จะวิเคราะห์ความเสี่ยงได้ยังไง?

" ถ้าไม่เคยไปสำรวจภัยแบบนี้ล่ะ? จะวิเคราะห์ความเสี่ยงได้ยังไง?" 

เรื่องแบบนี้สามารถเกิดขึ้นได้ เพราะว่าไม่มีใครรู้ไปหมดซะทุกอย่าง ยกเว้นผู้ที่มีประสบการณ์เยอะๆ...ประมาณว่าไม่ต้องไปสำรวจก็วิเคราะห์ได้...ไม่ได้เกินความจริงหรอกครับ...มีจริงๆ...

แล้วสำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มสำรวจล่ะ จะทำยังไง เช่น คนที่เพิ่งเริ่มทำงาน ไม่มีประสบการณ์ ความรู้ยังมีไม่มากนัก ทำงานด้านเดียวมาตลอด (ฝ่ายผลิต, คุมงานก่อสร้าง, เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย, บำรุงรักษา, ออกแบบ, และอื่นๆ อีกมากมาย) 

ต่อคำถามนี้ก็ไม่ยากเลยครับที่จะพัฒนาความสามารถของตัวเองให้มากขึ้นได้...เคล็ดไม่ลับก็คือ..."

[29] สำรวจภัยบทที่ 1 - ข้อมูลทั่วไปของภัยเราสำรวจ

ในการเริ่มต้นสำรวจภัยหรือว่าประเมินความเสี่ยงภัย สิ่งที่แรกที่เราต้องรู้ก็คือ "ข้อมูลทั่วไป" ของภัยที่เราไปสำรวจ...ลองเทียบกับบริษัทหรืองานที่เราทำอยู่นะครับว่าเป็นยังไงบ้าง

ในการเก็บข้อมูลทั่วไป สามารถช่วยให้เราวิเคราะห์ภัยนั้นๆ ได้หลายอย่าง ลองดูตัวอย่างตามตารางนะครับ

จากตัวอย่างในตารางจะเห็นว่า